Mirastan Feragat Sözleşmesinin Geçerlilik Koşulları

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasçının mirasbırakanla birlikte noter huzurunda düzenlediği yazılı bir miras sözleşmesidir. TMK m.495 uyarınca feragat sözleşmesinin geçerli olabilmesi için belirli şekil şartlarına uyulması zorunludur.

Feragat sözleşmesinin düzenlenmesi sürecinde öncelikle tarafların kimlik tespiti yapılır. Mirasbırakan ve mirasçı aynı anda noter huzurunda bulunarak karşılıklı irade beyanlarını açıklamalıdır. Sözleşme metninde feragat kapsamı, karşılığı ve şartları net şekilde belirtilmelidir.

Sözleşme düzenlenirken mirasçının feragat edeceği pay, feragat karşılığında alacağı ivaz ve feragat kapsamına girecek mallar detaylı şekilde yazılmalıdır. Belirsizlik halinde sözleşmenin yorumlanması sorunu yaşanabilir.

Noter tarafından tarafların ehliyet kontrolü yapılarak sözleşme okunur ve imzalanır. İmza sonrasında noter tasdik şerhini düşürerek sözleşme hukuki geçerlilik kazanır.

Feragat Sözleşmesi Noter Zorunlu Mu?

Mirastan feragat sözleşmesi mutlaka noter huzurunda düzenlenmelidir. TMK m.495/2 uyarınca feragat sözleşmesi, resmî şekilde yapılmadığı takdirde geçersizdir. Bu kural emredici nitelikte olup, tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez.

Noter tasdiki olmadan yapılan feragat beyanları hukuki geçerlilik taşımaz. Sözlü feragat beyanı veya özel belge şeklinde hazırlanan feragat metni TMK m.12 gereği kesin hükümsüzdür. Mahkeme bu durumda feragatin geçersizliğine karar verir.

Yargıtay uygulamasında noter tasdiki olmayan feragat belgelerinin geçersiz sayıldığı kararlar mevcuttur. Hukuki kesinlik açısından noter onayı vazgeçilmezdir.

Noter ücretleri ve harçlar sözleşme değerine göre belirlenir. Süreç genellikle aynı gün içerisinde tamamlanır ve taraflar noter siciline kayıt yaptırılarak sözleşme örneği alırlar.

Mirastan Feragat Eden Mirasçı Mı Sayılır?

Mirastan feragat eden kişi, feragat anından itibaren mirasçı sıfatını kaybeder ve miras paylaşımında dikkate alınmaz. TMK m.495 uyarınca feragat eden, mirasbırakanın ölümü halinde sanki hiç mirasçı olmamış gibi değerlendirilir.

Feragat sözleşmesinin hukuki sonucu olarak feragat eden mirasçı, mirasbırakanın ölümü üzerine miras paylaşımından tamamen çıkarılır. Bu durumda onun payı diğer mirasçılar arasında kanuni miras hükümlerine göre dağıtılır.

Ancak feragat eden mirasçının saklı pay hakkı da sona erer. Dolayısıyla sonradan tenkis davası açma hakkı bulunmaz. Yargıtay kararlarında bu husus net şekilde belirtilmektedir.

Önemli istisna durumlar şunlardır: Feragat sözleşmesinin iptali halinde mirasçılık sıfatı geri kazanılır. Ayrıca feragat sözleşmesinde "alt soya etkili değildir" şartı bulunuyorsa, feragat eden mirasçının çocukları kendi paylarını alabilir.

İvazlı Feragat Ne Demek?

İvazlı feragat, mirasçının miras payından vazgeçmesi karşılığında mirasbırakandan bir karşılık (para, taşınmaz, ticari işletme vb.) alması durumudur. Bu durumda feragat sözleşmesi karma nitelikli bir işlem olarak kabul edilir.

İvazlı feragatte mirasçı anlık bir menfaat elde etmek karşılığında gelecekteki miras hakkından vazgeçer. Verilen ivaz genellikle nakdi ödeme, taşınmaz devri, işyeri devri veya borç üstlenmesi şeklinde olur.

Pratik uygulamada işadamları çocuklarından birine işyerini devretmek karşılığında mirastan feragat sözleşmesi yaptırır. Bu şekilde diğer mirasçıların işyeri üzerindeki hakları engellenir.

İvazlı feragat sözleşmesinde kazandırıcı işlem unsuru bulunduğundan vergi sonuçları da değerlendirilmelidir. Emlak alımında ise tapu harçları ve emlak vergisi hesaplanır.

Yargıtay uygulamasına göre ivazlı feragat sözleşmeleri daha güvenli kabul edilir çünkü karşılıklı edim yükümü bulunur ve tek taraflı cayma riski azalır.

Feragat Sözleşmesi Alt Soya Etkili Mi?

Mirastan feragat sözleşmesi kural olarak sadece feragat eden mirasçıyı bağlar, alt soyuna otomatik olarak etki etmez. TMK m.495/3 gereği alt soyun da feragat kapsamına girmesi için sözleşmede açık hüküm bulunmalıdır.

Feragat sözleşmesinde "alt soya etkili" ibaresi yoksa, feragat eden mirasçının çocukları kendi başlarına mirasçı sıfatını korur. Bu durumda mirasçının ölmesi halinde onun çocukları büyükanne/büyükbabadan miras alabilir.

Alt soya etkili feragat sözleşmesi düzenlendiğinde tüm alt dallar mirastan çıkarılır. Bu durumda feragat eden kişinin çocukları ve torunları da miras hakkını kaybeder. Sözleşme metninde bu husus açıkça belirtilmelidir.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi kararlarında alt soya etkinin sözleşmede açık şekilde düzenlenmesi gerektiği vurgulanmaktır. Belirsiz ifadeler feragat eden lehine yorumlanır.

Uygulamada "X ve alt soyundan olanlar mirastan feragat eder" şeklinde düzenleme yapılması önerilir. Bu şekilde hukuki belirsizlik önlenir.

Feragat Sözleşmesi İptal Edilebilir Mi?

Mirastan feragat sözleşmesi, TMK m.502 uyarınca mirasbırakanın rızası olmadan tek taraflı olarak iptal edilemez. İptal ancak belirli şartların varlığı halinde mümkündür.

Feragat sözleşmesinin iptali için başlıca haller şunlardır: Sözleşme yapılırken irade sakatlığı (hata, aldatma, korkutma) bulunması, mirasbırakanın sonradan nankörlük fiilleri işlemesi veya feragat edene karşı öldürme teşebbüsünde bulunması durumlarında iptal mümkündür.

Nankörlık sebepleri TMK m.502'de sayılmıştır: Mirasçıya veya yakınlarına karşı ağır suç işleme, medeni hukuk bakımından önemli yükümlülükleri ağır şekilde ihlal etme gibi haller nankörlık sayılır.

İptal davası mirasçı tarafından açılır ve dava süresi nankörlük fiilinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her halükarda on yıldır. Mahkeme feragatin iptaline karar verirse mirasçılık sıfatı geri kazanılır.

Önemli not: Mirasbırakanın rızasıyla karşılıklı anlaşma şeklinde feragat sözleşmesi feshedilebilir. Bu durumda yeni bir noter sözleşmesi düzenlenmesi gerekir.

Mirastan Feragat Karşılığı Ne Alınır?

Mirastan feragat karşılığında alınabilecek ivaz türleri sınırlı değildir; para, taşınmaz, işletme, alacak hakları veya borç üstlenmesi şeklinde olabilir. Verilen karşılığın ekonomik değeri feragat edilen miras payıyla orantılı olmalıdır.

En yaygın ivaz türleri şunlardır: Nakdi ödeme (peşin veya taksitli), konut veya arsa devri, işyeri devri, şirket payları, menkul mallar (araç, altın vb.), alacak haklarının devri ve borçların üstlenilmesi.

Taşınmaz devrinde tapuda "mirastan feragat karşılığı" ibaresi yazılarak işlem yapılır. Bu şekilde sonradan çıkabilecek uyuşmazlıklar önlenir. Emlak değerleme raporuyla ivazın gerçek değeri tespit edilmelidir.

Taksitli ödeme durumunda ödeme planı sözleşmeye yazılmalı ve güvence (ipotek, kefalet) alınmalıdır. Ödeme yapılmaması halinde feragatin iptal edilebileceği hükmü eklenebilir.

Vergi açısından ivazlı feragat işlemi kazandırıcı işlem sayıldığından gelir vergisi veya emlak alımında tapu harçları doğabilir. Vergi müşaviri görüşü alınması önerilir.

Feragat Eden Borçlardan Sorumlu Mu?

Mirastan feragat eden mirasçı, mirasbırakanın borçlarından kural olarak sorumlu olmaz. TMK m.495 uyarınca feragat eden sanki hiç mirasçı olmamış gibi değerlendirildiğinden miras borçları diğer mirasçılara geçer.

Feragat sözleşmesi yapılan tarihten sonra oluşan borçlar feragat eden mirasçıyı etkilemez. Önceki borçlar için de sorumluluk, feragat anında sona erer. Bu durum alacaklıların haklarını etkileyebileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir.

Ancak önemli istisna durumlar mevcuttur: Feragat sözleşmesi alacaklıları zarara uğratmak amacıyla yapılmışsa TMK m.23 uyarınca hakkın kötüye kullanılması sayılabilir. Bu durumda alacaklılar iptal davası açabilir.

Miras borçlarından kaçınmak için yapılan feragat sözleşmeleri şüpheli işlem sayılabilir. Mirasbırakanın mali durumu kötüyse ve feragat bundan sonra yapılmışsa, alacaklılar İİK hükümlerine göre iptal davası açabilir.

Yargıtay kararlarında gerçek borç durumunu gizleyerek feragat yaptıran mirasbırakanın haksız fiil sorumluluğuna gidebileceği belirtilmektedir. Bu sebeple feragat öncesi mali durum analizi yapılması önemlidir.

Yasal Dayanaklar

Bu makalede atıfta bulunulan mevzuat:

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 495-506) - Miras sözleşmeleri, feragat sözleşmeleri ve miras mukaveleleri
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 12) - Hukuki işlemlerde şekil şartları ve kesin hükümsüzlük
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 462) - Vesayet altındaki kişiler adına yapılacak hukuki işlemler